Χαρακτηρισμός Συμβάσεως
2193/6.10.1997Στο έγγραφο υπ’ αριθ. 2193/6.10.1997 του Υπουργείου Εργασίας που παρατίθεται κατωτέρω γίνεται εκτενής αναφορά στα είδη Συμβάσεων εργασίας που συνάπτονται μεταξύ εργοδοτών και εργαζομένων (Σύμβαση εξαρτημένης εργασίας, Σύμβαση μισθώσεως παροχής ανεξάρτητων υπηρεσιών, Σύμβαση μισθώσεως έργου) με ταυτόχρονη καταγραφή και ανάλυση των ιδιαιτεροτήτων που εμφανίζει κάθε τύπος Συμβάσεως.
«1. Από το συνδυασμό των διατάξεων των άρθρων 648, 649, 651, 653 Α.Κ. και 6 Α.Ν. 765/1943 που κυρώθηκε με την ΠΥΣ 324/1946 και διατηρήθηκε σε ισχύ και μετά την εισαγωγή του Α.Κ., σύμφωνα με το άρθρο 38 του Εισαγωγικού Νόμου Α.Κ., προκύπτει ότι, Σύμβαση μισθωτής παροχής εξηρτημένης εργασίας επί της οποίας και μόνο εφαρμόζονται οι διατάξεις της Εργατικής Νομοθεσίας, μεταξύ των οποίων και αυτές που επιβάλλουν στους εργοδότες την υποχρέωση να υποβάλλουν στην αρμόδια Επιθεώρηση Εργασίας πίνακες προσωπικού, να καταβάλλουν επιδόματα (δώρα εορτών κ.λπ.), υπάρχει όταν κατά τους όρους της σχετικής συμφωνίας μεταξύ των συμβαλλομένων μερών (εργοδότης - μισθωτός) υποχρεούται ο μισθωτός να παρέχει την εργασία του αυτοπροσώπως στον εργοδότη για ορισμένο ή αόριστο χρόνο έναντι καταβολής μισθού, ανεξαρτήτως του τρόπου καθορισμού - προσδιορισμού και καταβολής αυτού, χωρίς περαιτέρω ευθύνη αυτού (μισθωτού) για την επίτευξη ορισμένου δι’ αυτής αποτελέσματος, υποκείμενος κατά την εκτέλεσή της σε νομική και προσωπική εξάρτηση έναντι του εργοδότη, η οποία εκδηλώνεται με το δικαίωμα του τελευταίου να καθορίζει τον τόπο, τον χρόνο, τον τρόπο και την έκταση της παροχής της, μέσα στα νόμιμα ή συμβατικά πλαίσια, κατά τρόπο δεσμευτικό για τον μισθωτό, δίνοντας σ’ αυτόν τις αναγκαίες για το σκοπό αυτό εντολές και οδηγίες τις οποίες είναι υποχρεωμένος να ακολουθεί και εκτελεί, ως και με το δικαίωμα να ασκεί εποπτεία και έλεγχο για την διαπίστωση συμμόρφωσης του μισθωτού προς αυτές και της επιμελούς εν γένει εκτέλεσης της εργασίας που του αναφέρθηκε.
Κύριος λοιπόν σκοπός της Συμβάσεως εξηρτημένης εργασίας είναι η παροχή εργασίας αυτή καθ’ αυτή και σ’ αυτή αποβλέπουν οι συμβαλλόμενοι (ΟΛ. Α.Π.19/1987 - 278/1989 - 602/1988 - 333/1988 - 122/1987 - 740/1984 - 1396/1982 - 827/1982 - 882/1982 - 646/1982 - 460/1986 - 1858/1988 - 526/1971 - 74/1979 - 329/1990 - 1365/1990 - 706/1990 - 1822/1990 - 1984/1990 - 1026/1990 - 1871/1988 - 355/1990 - 1898/1987 - 767/1987 - 473/1994 κ.λπ.).
2. Η Σύμβαση μισθώσεως παροχής εξηρτημένης εργασίας δεν αποβάλλει τον χαρακτήρα της ως τοιαύτης και όταν ο μισθωτός κατά την εκτέλεση της ανατεθείσας σ’ αυτόν εργασίας αναπτύσσει με πρωτοβουλίες ως προς τον τρόπο παροχής της εργασίας, που πολλές φορές θεωρούνται αυτονόητες λόγω των γνώσεών του και ενδείκνυται από τη φύση της εργασίας και την ιδιότητα του μισθωτού και οι οποίες ενίοτε δεν μπορούν να ελεγχθούν από τον εργοδότη, υποχρεούται όμως ν’ ακολουθεί τις οδηγίες και τις εντολές του εργοδότη, ως προς τον χρόνο και τον τόπο παροχής αυτής, ήτοι να τελεί στη διάθεση του εργοδότη, καθ’ όλη τη συμβατική ή νόμιμη διάρκεια της εργασίας και στον τόπο που υποδεικνύει ως κατάλληλο ο εργοδότης, του τελευταίου δικαιούμενου να ασκεί έλεγχο για την τήρηση των υποχρεώσεων αυτών. Ομοίως δεν έχει σημασία για τον χαρακτηρισμό της έννομης σχέσης παροχής εργασίας ως σύμβασης εξηρτημένης εργασίας εάν η εργασία παρέχεται μέσα στους χώρους της επαγγελματικής εγκατάστασης του εργοδότου (γραφείο, κατάστημα, εργοστάσιο) ή εκτός αυτών (Α.Π.893/1986 - Α.Π.107/1987 - 460/1986 - 1855/1988 - 528/1971 - 74/1979 - 707/1971 - ΕΦ. ΑΘ. 4291/1970 - Α.Π.868/1989 - 1457/1984 - 525/1987 - 914/1987 - Μ.Π.Θ. 1116/1985 - ΕΦ. Θεσσαλονίκης 1093/1994 κ.λπ.).
3. Επίσης, Σύμβαση εξαρτημένης εργασίας μπορεί να συναφθεί και από ανεξάρτητο επαγγελματία, αφού δεν απαιτείται να παρέχεται αυτή κατά κύριο επάγγελμα (Α.Π.460/1986 - 597/1973). Δεν έχει σημασία για τον χαρακτηρισμό της Σύμβασης παροχής εργασίας ως εξαρτημένη το γεγονός της κατάταξης των αμοιβών του εργαζομένου στη φορολογική τάξη των εισοδημάτων εξ ελευθερίων επαγγελμάτων, αφού με τις διατάξεις αυτές (Ν.3323/1955) σκοπείται απλώς η συστηματοποίηση της φορολογικής μεταχείρισης συγκεκριμένης φορολογητέας ύλης και όχι ο αναγκαστικός προκαθορισμός της φύσης των παρεχομένων υπηρεσιών (Εφ. Αθ. 1558/1982 - 6368/1989).
Τέλος, η ασφαλιστική υπαγωγή του μισθωτού λαμβάνεται υπόψη από μερικές αποφάσεις ως στοιχείο που υποδηλώνει το χαρακτήρα της εργασιακής σχέσης σε συνδυασμό όμως πάντα με άλλα πραγματικά περιστατικά χωρίς εν τούτοις να αποτελεί κρίσιμο στοιχείο για τον προσδιορισμό της, αφού πρόκειται για πρόσθετο κριτήριο που δεν έχει σχέση με τους όρους και τις συνθήκες παροχής εργασίας. (Αρ. Παγ. 995/1975 - 1396/1982 - 24/1984 - Εφ. Θρ. 604/1992 - Εφ. Θεσ. 166/1984-Μ.Π.Αθ. 2603/1986 - Μ.Π.Θεσ. 157/1972 - Α.Π.43/1997 - Εφ. Πειραιώς 994/1995 - Μ.Π.Θ. 10.545/1996).
4. Σύμβαση μισθώσεως παροχής ανεξαρτήτων υπηρεσιών, επί της οποίας δεν έχουν εφαρμογή οι διατάξεις του εργατικού δικαίου, υπάρχει όταν σε μία σχέση εργασίας ο εργαζόμενος παρέχει τις υπηρεσίες του με αμοιβή, χωρίς όμως να συντρέχουν οι ανωτέρω προϋποθέσεις και τα στοιχεία εξαρτήσεως. Ειδικότερα ο φορέας της εργασίας διατηρεί πρωτοβουλία και ελευθερία ενεργείας καθορίζοντας ο ίδιος τις συνθήκες της εργασίας του, δηλαδή τον τόπο, τον χρόνο, τον τρόπο και την έκταση της παροχής της, μη υποκείμενος στον έλεγχο, στην εποπτεία και την εξάρτηση του εργοδότου ως προς τον τόπο, τον χρόνο και τον τρόπο παροχής της εργασίας που του έχει ανατεθεί χωρίς όμως και στη σύμβαση αυτή να αποκλείεται κάποια χαλαρή εξάρτηση του εργαζόμενου από τον εργοδότη (Α.Π.1898/1987 - Α.Π.1095/1983 - Α.Π.1396/1982 - Π.Π.ΚΑΛ.62/1984 - Μ.Π.ΑΘ.2583/1986 - Α.Π.800/1987 - 869/1989 - 1855/1988 - 329/1990 - 1586/1987 - 333/1988 - 360/1969 - 669/1985 - 1337/1977 κ.λπ.).
Ετσι ο εργαζόμενος με τον τρόπο αυτό είναι ελεύθερος επαγγελματίας και ασκεί το επάγγελμά του (π.χ. ιατρός, μηχανικός, ηλεκτρολόγος κ.λπ.).
5. Σύμβαση μισθώσεως έργου (εργολαβία) υπάρχει, σύμφωνα με τις διατάξεις των άρθρων 681 Κ.ΕΠ Α.Κ. όταν αναλαμβάνει κάποιος (εργολάβος) να κατασκευάσει, να εκτελέσει ή να φέρει εις πέρας και παραδώσει με αμοιβή ένα έργο, που αποτελεί το προϊόν της εργασίας του, αδιαφόρως του χρόνου που θα απαιτηθεί για το σκοπό αυτό, ώστε μετά το τέλος της εκτέλεσής του να μην δεσμεύεται πλέον έναντι του αντισυμβαλλομένου του (εργοδότη), αλλά να υποχρεούται στην παράδοση αυτού φέροντας τον κίνδυνο μέχρι της παραδόσεώς του και χωρίς να έχει υποχρέωση, όπως κατά την εκτέλεση του έργου, συμμορφώνεται με τις εντολές και τις οδηγίες του εργοδότη, ευθυνόμενος όμως έναντι αυτού για τυχόν υφιστάμενα ελαττώματα του έργου. Αντικείμενο δηλαδή της Σύμβασης αυτής είναι το αποτέλεσμα της εργασίας και όχι η εργασία καθ’ αυτή, καθόλο το χρόνο εκτέλεσης του έργου.
Στη σύμβαση αυτή ο εργολάβος ενεργεί με δική του πρωτοβουλία και με δικό του κίνδυνο και έχει αυτός την ευθύνη της οργάνωσης της εργασίας για την επίτευξη του αποτελέσματος (έργου), τη δε εργασία μπορεί να εκτελέσει είτε ο ίδιος είτε άλλος που αυτός προσλαμβάνει, ενώ ο συμβατικός δεσμός τερματίζεται, συνήθως, όταν πραγματοποιείται το τελικό αποτέλεσμα (Καρακατσάνης: Εργ. Δικ. τόμος Α’, σελ. 97 - Κουκιάδης Εργ. Δικ., Ατομ. Συμβάσεις σελ. 243 - Α.Π.588/1973 - Α.Π.218/1974-755/1987 - 1457/1984 - 363/1983 - Εφ. Αθ. 4291/1970 - Εφ. Αθ. 2861/1972 - Εφ. Αθ. 7726/1973 - Π. Θηβ. 49/1961 και 7/1991 - Α.Π.122/1977 - 799/1978 - 1337/1977 κ.λπ.).
6. Τέλος, ο χαρακτηρισμός μίας συμβάσεως παροχής υπηρεσιών ως συμβάσεως εξηρτημένης εργασίας ή έργου ή ανεξαρτήτων υπηρεσιών αποτελεί έργο του Δικαστηρίου το οποίο δεν δεσμεύεται από το χαρακτηρισμό που έχουν προσδώσει σ’ αυτή τα συμβαλλόμενα μέρη, δεδομένου ότι η έννοια της εξάρτησης είναι έννοια νομική.
Αποφασιστική σημασία έχει η συνολική εικόνα της δραστηριότητας, από την εκτίμηση της οποίας και εξαρτάται η κρίση για το ποια στοιχεία υπερέχουν, αυτά της σύμβασης εξαρτημένης εργασίας ή εκείνα της σύμβασης ανεξαρτήτων υπηρεσιών. Το Δικαστήριο για να κρίνει αν η επίμαχη σύμβαση είναι σύμβαση εξαρτημένης εργασίας ή έργου κ.λπ. θα λάβει υπόψη του το σύνολο του περιεχομένου της, καθώς και τους όρους και τις πραγματικές συνθήκες και περιστατικά κάτω από τα οποία λειτούργησε η εργασιακή σχέση, αφού ληφθούν υπόψη η καλή πίστη και τα συναλλακτικά ήθη, καθώς και το άρθρο 173 του Α.Κ. (Α.Π.629/1979 - 81/1987 - 82/1987 - 985/1974 - 451/1959 - 103/1980/1199/1979 - Εφ. Αθ. 15364/1988 - 2389/1978 - 1381/1987 - 9852/1989 - 5048/1992 - 754/1991 - Μ. Π. Λαρ. 156/1993 κ.λπ.).
Κατόπιν των ανωτέρω η κρίση περί του αν συγκεκριμένη εργασιακή σχέση χαρακτηρίζεται ως σύμβαση εξαρτημένης εργασίας ή έργου ή ανεξαρτήτων υπηρεσιών ανήκει, σε περίπτωση αμφισβήτησης στην αρμοδιότητα των Τακτικών Δικαστηρίων και όχι της Διοίκησης».
